NORVEGA - NORUEGA - NORGE

Linguas de glaciar. Hainas en Buerbreen (glaciar de Buer) no Folgefona, Nigardsbreen, Supphellebreen, Boyabreen, Briksdalsbreen no Jostedalsbreen. Svartisen, Engenbreen no Svartisen.

Nótula: Calcar o rato dúas veces, pra agrandar as fotos.

Norvega ten unha superficie de 324.000 Km2. estendidos ao longo de 1.752 km e só 6 Km de largo na parte máis estreita. Percorrida pola mítica estrada E6, que cuns 3.000 km de longura, arinca de Malmo(Suecia) e chega até Kirkenes, na fronteira marítima con Rusia.

Os vikingos ou normandos, con pouca terra cultivábel, e grazas ás súas áxiles naves conqueriron e rapinaron as costas europeas cos daneses e suecos.
No ano 1.014 (quinta incursión na Galiza), Olaf Haraldsson, chegou ás costas galegas co mentes de acadar o que non puideron os seus devanceiros. Desembarcou no Miño e entrou na vila de Tui. Apresou ao bispo e fíxose dono da vila. Afonso V chegou daquela a estremadela do seu reino e obrigouno a fuxir. Olaf Haraldsson e coñecido na Historia coma San Olaf, patrón de Norvega, segundo nos di X.L. Laredo Verdejo.Despois das súas corricadas Olaf Haraldsson foi nomeado rei de Norvega unida pola Asemblea de Oeretingen no 1.016. No ano 1030 morreu, loitando contra o rei danés Canuto, na batalla de Stiklestad, e un ano despois fixérono santo, e enterrárono onde hoxe se atopa a catedral de Nidaros en Trondheim, na que se coroan os reis de Norvega.
Desde 1397 até 1814 estivo dominada por Suecia e Dinamarca. Dende 1814 foi asociada pola forza a Suecia e no 1905 independizouse dun xeito pacífico, e entronizou a Haakon VII.

Ten Norvega 4,7 millóns de habitantes, e un PIB per cápita de 41.420 dólares en comparanza cos 27.169 dólares que ten España , segundo datos do ano 2.008, do Programa de Nacións Unidas para o Desenvolvemento. Mais non sempre foi así. Na segunda metade do século XIX e comezo do XX, tivo unha porcentaxe do 10-15% de emigración aos EE.UU. Foi a aparición do petróleo no ano 1974, no mar do Norte (Stavanger), a principal causa da gran suba do seu nivel de vida. Cos seus cartos, xunto cun Estado Social adiantado, fixeron tamén elevadísimos investimentos en estradas, túneles e pontes.

Os norvegos son hospitalarios, ávidos lectores e moi nacionalistas. Abondos deles, teñen un mastro coa bandeira a carón da súa casa. Hai dúas linguas oficiais dende 1885, que se ensinan na escola: O bokmàl (lingua escrita) e o nynorsk (dialectos rexionais).
DANFeijoo el Reconquistador del Noroeste, na súa zunia por suprimir o galego, tería eiquí unha xeira dupla.

Lagoas xeadas coa súa cor azul turquesa no comezo do desxeo(en xeral na 2ª quincena de xuño).Hainas en Dyrskar, Finnbufjellet (Vikfjellet=puerto de Vik),Strynfjellet (Grotli), Jotunheimen.

Dalsnibba con 1.5oo m. e o sitio máis alto ao que se pode chegar en coche. No fondal o fiorde Geiranger, o máis visitado de Norvega.


Sensación no Círuculo Polar Artico.Polarsirkelen 66º 33´

.

Nusfjord. Patrimonio da Humanidade, nas Illas Lofoten. Nelas pode verse o "sol de medianoite" nas semans próximas ao solsticio de verán, na praia de Ramberg (ideal), Utacliev, Eggum, Lauvik . . . Isto supon aforro de cartos e 4 días en comparanza co Cabo Norte, polo que medran moito as posibilidades de velo.

Fútbol, futebol, fugol.

No ano 1957 seguindo os designios dos Mandamáis do capitalismo, toda a familia Balonga fixemos a primeira emigración dende a aldea de Prebello até a República de Cuatro Vientos, hoxe integrada en Ponferrada.

Había daquela dúas escolas públicas xuntas, nas que impartían as aulas, dous mestres: Don Antolín que viña nunha Guzzi Hispania dende Camponaraya e Don Paco.

Don Antolín era o noso mestre. Explicábanos con clareza a comparanza do capitalismo (o noso) co comunismo (o deles): “se mañá quero xantar fabas ou garavanzos, fágoo” En troco, no comunismo se tocan fabas, fabas, e se tocan garavanzos, garavanzos. Ningunha pregunta.

No recreo, despois de parvear un cazo de leite en po, xogábase ao fugol, cunhas pelotas de goma que traían os rapaciños da súa casa. D. Antolín teimaba en que se tiña de dicir fugol no ben falar. Algúns días xogaban os partidarios do Madrid, contra os partidarios do Barça reforzados con dous ou tres do Athletic de Bilbao, mais na meirande parte das veces facíase unha escolla das dúas escolas, entre o amo da pelota e o que mellor xogaba.

Afastábanse un do outro, uns 6 metros, e coma nos duelos, fitábanse. Despois comezaban a poñer, alternativamente, un zapato diante do outro, achegándose até que o derradeiro zapato non cabía e había de poñerse en cruzamento. Entón este, principiaba a escoller ao que mellor xogaba do resto, e así por quenda, todos os demais, até xebrar toda rapazada en dúas equipas.

Xa daquela, dominábamos o inglés antes de dicilo DANFeijóo: “fau”,”orsay”,”penalty””corner” e o regulamento: “penalty de gol é gol”,” tres corners é penalty”, que había nenos que por menos de nada botaban a pelota fora. Home!.

Meu irmán e mais eu, non sabiamos por que rara vez nos escollían, certo é, que para protexernos da lama e da humidade, íamos a escola calzados con madreñas, dixen ben. Así, case todos os días eramos o público, que tamén é mester. Apenas xogabamos cando alguén lataba a aula, ou se na metade dalgún partido, o dono da pelota, nos mandaba entrar, un para cada equipa. Iso si, sempre coa recomendación de que non lle deramos moi forte a pelota, que se podía pinchar. Este aviso, minguaba a nosa efectividade de tal xeito, que non conseguiamos dar o mellor de nós.

Mais tiñamos autoestima e iniciativa de noso, e co peso semanal, que nos daban a cada un, os nosos pais, ben progresistas por certo, manaias a eles!, decidimos con afouteza, aforrar. Un ano despois, e por 48 pesos, mercamos un balón de coiro roxo de regulamento. De regulamento, non coma aquelas pelotas de goma.

Na súa estrea, deixamos xogar a todos os que quixeron, sen perrencha ningunha. O Carrete, era un rapazote medrado duns trece anos, fronte aos dez, e nove que tiñamos nós, xa que daquela, a escola acollía un amplo abano de idades, e deulle un punteirolo coa biqueira ao balón de regulamento, que abofé, que nos doeu.

Ti non xogas! dixen eu.

Que eu non xogo! Mira!. Colleu o balón de regulamento, e deulle tal patadoa que o balón roxo de regulamento comezou a ascender, a elevarse, a subir e subir até facerse pequeno coma un punto no ceo. Incríbel, non había gravidade!. Chantados no chan, meu irmán e mais eu, cravados como unha ingre, ficamos sen sangue, sen alento, sen balón de regulamento, co que custara!. A terra seguíu virando, recuperou a gravitación, e aquel punto foise agrandando, até que unha tempada despois, coma un resorte, rebotou na campa, o balón de regulamento.

Xogas! dixen eu.

Díxoo Feijoo. Díjolo Rajoy. Diptongo soy, para presidente voy.

Díxoo Alberto Núñez Feijoo: “Se chego a Presidente da Xunta o primeiro que farei, será anular a Lei de Normalización Lingüística do Galego.
Díjolo Mariano Rajoy: “No hablo gallego y no tengo porque hablarlo”.

Antes de mais, Deus volo pague!. Estas aseveracións, nin nos encabuxan, nin nos alegran. Nin nos emperrenchan, nin nos aledan. Din o que farán, e nós tamén. Imos a porfía!.

Nos Ancares, sabemos ben o que fixeron por nós, toda a requitropa Centralista. Nós a emigrar e Madrid a medrar. O que non sabemos é se quizabes hai eili pozos de petróleo ou seica,minas de diamantes. Facenda recadadora de cartos, coido que si que hai.
Cimas, pandos e valigatos; aldeas, vilas e polavilas, fixéronos ceibes e afoutados na defensa da nosa lingua, que xa é, case o único de valor que nos queda. Cravuñados polo sol, ben deitamos da nosa carraxe animosa, pra darlle un xeito galego a nosa bisbarra e ao noso País, diante de tanto colonialismo esterno e interno.

Alén diso, dúas (feminino que non ten o castelán) razóns, temos pra esperanza.

Unha. Sendo Feijoo un hiato grave apadriñado, e Rajoy un ditongo como hoy, rey, soy, de Alcoy... dubidamos de que un apelido ditongo poda presidir un Goberno. Isto que semella unha chanza, é unha chanza. Non embargante, tentade atopar entre os Estados e mailas Comunidades Autónomas, algún presidente ou ex-presidente ditongando. Ca!

Dúas. Ao longo da historia, a cidadanía de España, en todos os períodos democráticos, nunca escolleu para presidente do Goberno, a ninguén das tres Nacións Históricas. Todos somos españois, mais a hora da verdade, uns sono máis ca outros.

Os bos modais

Ai ho!, Isto non se fai. Ca!

1. Dicir “fino” ou “distinguido”`para definir a alguén. Enténdese axiña, que quen fala non o é.
2. Cando atopas algún coñecido que hai tempo que non o ves, non saques a romana para dicirlle se pesa 2 kilos máis ou se son 3 kilos.Non é necesaria tanta precisión. Fala doutra cousa e se cómpre critica ao Goberno, por non amañar o tempo.
3. Estar sentado cos brazos na caluga. A axila é un lugar íntimo.
4. Pechar a porta nada máis que os convidados cruzan a ombreira. Hai que agardar que entren no ascensor ou baixen polas escaleiras.
5. Empregar decote as palabras ou frases de moda, como: alucino, a nivel de, que guai, como mola, pois vai ser que non, poñerse as pilas, XENIAL. É de xente sen personalidade.
6. Ter os excarvadentes na boca é de pailarocos, xogar con eles na mesa é de desacougados.
7. Pasar continuamente a man polo cabelo. Denota inseguridade. Tampouco pases o peite coma John Travolta e os rapaces de Brillantina (Grease).
8. A persoa convidada a unha cea que quere prolongar a velada, debe lembrar que o sono é necesario para moitos e non esperar que os bocexos adormezan aos anfitrións.
9. Non hai que telefonar a hora das comidas, nin dar a roncha até que o interlocutor rosme que prefire que o condenen a remar en galeras.
10. Cando se chama por telefone, comézase dicindo o nome e non preguntando, quen é ai?.
11. Os homes non deben usar endexamais, carpíns moi cortos, engurrados ou desfiados. Tampouco vermellos ou amarelos. É o segundo que ten de se quitar nos amores, pois senón farán un efecto cómico.
12. Os camareiros non se chaman petando co vaso ou co garfo, senón falando, pois entenden o galego.
13. O dedo pequeniño non se separa dos outros formando un arabesco, cando se sostén un vaso ou unha cunca de ribeiro na man.
14. Cando se saúda a alguén, apértase a man con seca naturalidade, sen que se tenda unha man desmaiada, nin tampouco esmagarlle a man a outra persoa até que berre.
15. Non botar esputos, nin esgarros, nin galapos, nin gargallos, nin cuspidelas, nin escupideiras coma fan os futboleiros nos derradeiros tempos. Que noxo!. Tampouco lle cuspas a xente, nin lle metas o dedo nun ollo, pois non lle gusta a ninguén.
16. Garda quenda cando é mester: nos bazares, nas tendas, nos comercios, nos ultramarinos, nos restaurantes, nas cantinas, nos bares, nas tabernas, nas rúas, nas ruelas, nos rueiros ou quinteiros, nas estradas, nos cines, no autobús, na Administración, e tamén no teu pasamento.
17. Se non se sabe gañar, tense de saber perder. Se non consigues gañar nin ao parchis, nin ao ludo, nada hai máis fermoso que saber perder con elegancia.

Boandanza.

Guía pra namorar aos homes

Hoxe en día, xa non abonda, con escoller un home da túa caste social, idade, beleza, enlevo, ideoloxía, inquedanzas, arelas de futuro etc e que che faga feeling/sensación, non ho!. Na new age/nova era, hai outros prototipos:

Un broker/axente, do show business/negocio do espactáculo, que polo día deixa o coche no parking/aparcadoiro, pra facer footing/correr cos walkman/auriculares antes de ir xantar un roast-beef/carne cos yuppies/executivos, e falar do marketing/mercadotecnia do holding/grupo e o seu leasing/arrendamento financeiro, sen handicaps/atrancos .Pola tarde despois de pasar polo bureau/oficina e botar un mailing/correo electrónico, porase o smoking/traxe de etiqueta pra ir a un cocktail /combinado de bebida cos vips/importantes da jet-set/sociedade da cidade, despois de saudar a public-relations/relacións públicas.

Áchase tamén o play-boy/mullereiro que se pon un after shave/tónico a manchea, pra recender sexy/sensual diante das mulleres no night-club/club de alterne, co leitmotiv/tema recorrente de chiscar con algunha vedette/artista principal do stripteease/espectáculo de nudismo e aumentar o seu ranking/lista de conquistas.

O terceiro modelo é un sexy boy/rapaz provocativo, que vai a discoteca a ollar videoclips/vídeos de curta duración, namentres oe os compacs discs/discos do disc-jockey/picadiscos de heavy/rock duro, e con glamour/encanto aumenta o seu share/ cota de pantalla, para engaiolar as mulleres que veñen de facer spots/anuncios con look/aspecto de ir os martes e os xoves facer gim-jazz ou aerobic/ximnasia, e despois un peeling/limpeza de cute pra subir o seu cachet/cotización e chegar a ser top-models/primeiras modelos, sen facer ningún lifting/estiramento.

A maior abastanza de tipos atopamos ao dandy/cabaleiro gourmet/gastrónomo, cun master/curso de posgrao de manager/director dun magazine/programa, que xanta amodiño un souffle/soprado e remata cunha mousse/crema batida, namentres cavila que, o artigo que escribiu chegará axiña,nun boom/estoupido a ser best-seller/éxito de ventas, no seu debut/estrea coma escritor, sen decatarse que xa o botarán ao cesto do lixo.

Se quizabes namentres parveas, chegaches lendo até eiqui, es case unha heroína, e podes levar agora, de oferta no Corte Inglés, un pack/paquete cos catro homes xuntos ou vivir a túa vida, na túa lingua, axudando a facer o teu País.

Apertas e chuchos a esgalla.

Así foi adorada Liz

Eiqui foi cando unha vez quixen namorar a miña adorada Liz Hurley e con folgos dixenllo: "Señorita busco relación con fines serios”. ¡No me río nunca!.

Eiqui foi cando a mirada escintilante dos seus fermosos ollos, fíxome cavilar que o castelán non servía pra todo, e daquela, deixeino.



Que saibas balonga que: eu quero un amor mariñeiro, mariñeiro do mar, que tamén hai mariñeiros que andan na terra a pescar.

Que saibas Liz que: eu polo mar, ti tamén, os dous andamos perdidos, ti no mar dos meus pesares, eu no mar dos teus sentidos.

A burra, o galo e mailo Ministro centralisto.

O galo de Pacita.

Dende aquela non durmo. Cando tento botar unha soneca ou conciliar o sono, os orneos da burra Lola na hortoa, acórdanme e sácanme de couzón. Trato de seguir a musicalidade dos seus rinchos, mais tanto sube de ton que a gorxa espúrreseme, pero a lei da gravidade torna a baixala axiña. Non podo. Logo din que orneadas de burro non chegan ao ceo.Vaiche boa!

Nestas que estou en vela, e chámame miña nai Pacita. Ten cinco pitas pegaradas e un galo raxado, que polas mañas canta no poleiro con requinte, dende as cinco até o abrente, e ben o ouzo agora tamén.
Durmías, non si? dime ela.
Ca! Malpocado de min!, estou a beber unha cunca de xarope de xeixebra despois de moito sopetear.
Pois é o caso que, dixéronme que D. Pedro Solbes quería poñerme un imposto, porque dí que o cacarexar do galo, afórrame de mercar un reloxo espertador, e que así a Facenda Pública deixa de cobrar o I.V.E correspondente, e sae prexudicada.
Que me coman os demoños! Pobre nai. Ese galo sempre foi republicano.

Se fora un fillo como é mester, tería a afouteza de Salagarta e argallaría unha manifestación contra o Ministro, cuns pareados ben berrados e mellor rimados, como fixo ela no Ensino:
“Escolta, e-Maragall,
Ves-te´n a Portugall”.
Se fora un Balonga como cómpre, tería de cantarlle as corenta ao Ministro centralisto, aínda que os seus homes me retrucasen con vinte en bastos, chamarialle de cantas hai, poñeríao a pingar, e quizabes outro galo cantaría.

Mais non tiven folgos, non tiven azos, non tiven valor, non tiven carraxe, non tiven sono, non tiven nada.
Dinme á bebida.

Só cho direi unha vez: Nos Ancares arremánganse a prol do galego

Faquis cunha palloza e Rao

.

.

.

.

Só cho direi unha vez: Nos Ancares arremánganse a prol do galego.

Os paisanos e paisanas (que derivan de Pais) dos Ancares, sempre falaran un galego que lle zumba, de moito sandiós, primoroso, requintado, pois tiñan lingua de seu, e empregábana decote. O mesmo acontecera no Courel ou na Manzaneda.

A aterraxe nos anos 70 de todos os medios de comunicación (xornais, radio e TV) e máis todo o ensino en castelán, foi unha desfeita para nós. A fase final dun proceso de colonización interior. Tanto castelán serviunos tamén para ter de emigrar nun 90 % da poboación, coa conseguinte perda de valor das Facendas propias. Foi unha creba económica . O Concello de Navia minguou de 9.000 persoas a unhas 1.500 agora. A perda de identidade do Pais foi tamén inherente.
Só cho direi unha vez (+): Iso non é integrismo uniformizador. Ca!, Non ho!. Malpocados!

Hoxe as xentes dos Ancares entenden ben, que lingua e economía van xuntas e xunguidas, e como bárdegas que son, arremánganse a prol do galego. Na angueira de recuperar a súa fala derramada, non terán galbana nin nugalla, e remangadas queren todas as linguas, mais, a nosa a primeira, sen máis trécolas nin requilorios. De pequenos xa a queriamos e o noso corazón non se compra por cartos.

1) Nós temos: Almorzo, PARVA, Xantar, Merenda e Cea.
2) Aterrar-aterraxe. Amarar-amaraxe. Aluar-aluaxe. (pousar na terra,mar,lúa).
3) Algures, Ningures, Xalundes (algún, ningún, outro, sitio).
4) Calquera e quenquera sempre, no masculino e no feminino (nin calquer nin calqueira).
5) Ninguén, Alguén ( naide: non).
6) Onda (proximidade). Onde (lugar).
7) Quen, é singular e plural. Quen son esas rapazas?.
8) Agás, bardante, tirante indican excepto.
9) Hei andar é preferíbel a andarei.
10) O verbo IR+infinitivo non leva a preposición a. Vai tocar Milladoiro. Vai chover. Vou falar.
11) O tempo no sentido atmosférico é co verbo ir, VAI frío, vai calor, vai vento (non é fai frío).
12) O tempo no sentido cronolóxico é co verbo haber. Xa HAI once séculos que se fala galego. HAI dous días que o vin.(non é fai dous días que o vin).
13) Os adxectivos posesivos esixen artigo determinado antes. O meu escavón. A nosa lingua. A súa aixada.
14) Como, vén a ser `de maneira que´, ´do modo que´,´sendo´, ´posto que´. Fai como caviles.// Coma, expresa igualdade entre dous elementos. Son tan vermello coma ti. A roxa vale tanto coma a loura.
15) Galego: Longo (castelán:largo). Galego: Largo (castelán: ancho).
16) Non son verbos reflexivos no galego: casar, descasar, calzar, almorzar, adormecer, baixar, enfermar, afogar, comer, esnogar, xogar, inchar, aforrar, cansar. A María da Cope casou co Pepe do Opus. Caeu no río Navia e non afogou. Calzade axiña que levo présa.
17) Nós, non temos o “j”(iota) no noso alfabeto, nada mais o baile da xota. Somos galegos ha ha ha ha.

Só cho direi unha vez (máis): Non vas falar galego despois de morto, se non o falaches de vivo.

Os pastores con pucha e mantelo dos Ancares

.

.

.

.

No rueiro da aldea de Prebello,nos Ancares, paseniño, Manuel de Vigueso andaba ensimesmado, absorto, abstraído.

Ovidio de Mourín soutara primeiro destelos no ribazo dos Calangros ,e despois de varexar co pico, faldas e baloira, collera ourizos co fuste até encher a peselos unha ouriceira do souto do Sonaval, a carón do Chavasqueiro e preto de Dentabrú, que a nosa toponimia é ben precisa, malia ao esquecemento que dela, fixo a Academia.
Na larega, debullara as castañas de parede de cor clara, duras e doces, cobiza de todos pra cear corolos con leite, que mataban a fame gazuza, xebrando as calocras, baloucas e cagaxos das boas. Unhas veces facía castañas en salmoira e outras enchía un fardelo delas, e nas quendas coa facenda, acendía un lume no monte camiño de Arandoxo, asando as castañas amozcadas coa navalla para que non estouparan, con remol de leña de rebolas e deseguida acubillábaas na terra, pra que amoleceran, xa que así, aínda eran mellores.

Devargariño chegou polo quello ao torreiro, onda el. Boas tardes Manuel!, véxote distraido, alleado, embebido.
Pois si, concentrado, calado, silencioso, dixo Manuel, namentres enchía a petaca de tabaco co cuarteirón, pra lear un pito e tirar a pava ou cabicha despois. Daba xenio ver a súa habelencia pra lear os pitos, sen dexobar nin deixar borralla ningunha.

Manolo de Balonga, amodo, sen azougue, puxérase o chaqueto e os carpíns de la, coas galochas. Correspondíalle a veceira de ir coa facenda pra A Naviá, máis baixa ca os arredores e onde nacían tres regatos pequenos, que ían desembocar ao río Navia e mesturados marchaban pra ver o mar. Parveara amorodos e érbedos pola chaira da braña de Barreiro, onde tamén collera pizarros de xiz, pra escribir na lousa da escola dos mestres de tego, e gamuzos na bouza da Granda pra alumar, sen tirar proveito dos cepos, cozos ou torgos.
Alindara o rabaño polas poulas, searas e uceiras con carpanzas, carqueixas,toxos e xestas sen estremundar ren, e agora choía o gando nos cortellos, xebrando años, cabritos, ovellas, carneiros, castrois e bodes. Repenou herba no palleiro co repenón e botouna no pesebre. Colleu unha mañiza de palla do velairo pra botar estrume aos animais, cuxas falopas de esterco cutiaría coa forquita, nas leiras estivadas da Arqueira, de cando en vez.
Os cochos fozaban no curral entre buleiras, e os ranchos ou bacoriños gorlaban ao redor da maseira. Alguén muxía os tetos da vaca Rubia, enchendo a canada de leite, no que a miúdo se entrillaría pan, ou pasado mañá, faría bo o dito de “papas e leite xirón que boas che son”.

Antollóuselle pendurar a corriza nun parafuso e colleu unha ferrada de auga da sella, esbicou primeiro e bebeu uns grolos despois, levando un papado na boca e un cantelo de pan de centeo con touciño entrefebrado na man.
Engorde, sen alancadas, saíu pro quinteiro, onda eles. Antes de máis, boas tardes! Véxovos amoucados, recollidos, pechados.
Pois si, enlevados, ensumidos, con envisamento.
Ai ho! e logo?
No Val do Rao venderon a Veiga do Muiño por 20.000 pesos e unha morea de perroas.
Recoiro!,déixasme pampo, que aínda non rematamos a década dos anos 50.

Meditabundos, pensativos, reflexivos foron polo camiño, a carón da sobreira con cortiza do Penedelo, até chegar ao Canto da Arqueira. Eilí sempre vai vento, que zoa e urra. Ven de contra Peliceira e vai cara a Abrente, seguindo a mesma dirección do Val e do sol, dende o mencer ao riscar o día até o solpor. É o val longo (balonga) coa súa natureza enxebre. Enfronte, a esquerda da Devesa de Aigas, pola estrada da serra de Morela, circulaba o camión de PacoXastre levando xatos de Rao pra Proba. Antes subira polo Navalón de Faquis, a aldea de terra negra e xente baril. Daquela todos queríamos ser choferes coma el.

Iris de Grandela era un cisne branco, filla de Navia a Deusa da auga, pasou pola maquía e na Ponte medieval con van de arco oxival, guindouse a auga. Nadando e mergullándose polo río adiante, entre zambullidas, reviravoltas, pinchacarneiras e cabriolas, desfacía os espellos da auga. Nas beiras do Navia, dúas fileiras de bidueiros de branca paraza eran testemuñas con enlevo, do seu percorrido con circunloquios poéticos, coroado polo engado do arco da vella que tinxía de cores o ceo.

Chegou até onde estaban os pastores no Canto da Arqueira e adiantando 50 anos no tempo, nun dos intres máis fulcrais das súas vidas e do teu maxín, contáballes, que aqueles 20.000 pesos da Veiga, había que actualizalos co índice de prezos ao consumo do I.N.E., e que dende o ano 61 medrara o 3.134 %, polo que equivalían a unha cantidade, que non pagaban agora por unha aldea enteira. A perda de valor fora sanguenta. Unha creba económica pra toda a bisbarra.

Cando os Milmandas das burguesías Centralistas decidiran que os pastores serían forza de traballo xalundes, pra atopar a súa saída no eido persoal, implícitamente sabían tamén, que os tentaban desfacer coma pobo e coma Pais.

Co arruallo da súa dignidade, os pastores con pucha e mantelo dos Ancares, nada pediran e menos lles deran. Quedaran a pre.
Manaias a eles!.

Ancares, terza feira 17 de Abril de 2007.

Nótula:Publicado pola Agrupación Amigos da Gaita "Toxos e Xestas" co gallo do seu XXX aniversario.

Vantaxes de deixar de fumar

Aos 24 minutos:A tensión arterial baixa o que sexa mester e a frecuencia cardíaca chega ao nivel axeitado.

As 24 horas (23 en Canarias):Xa non podes padecer ningún ataque de corazón.Ondia!

Paréceche pouco? Pois as 48 horas :Melloran tanto o gusto e mailo cheiro, que xa poderás xantar unha arrozada cun albariño, godello ou ribeiro.

Aínda no é abondo? Logo dos 3 dias:A capacidade pulmonar medra abondo. Os bronquios reláxanse. Non gañarás ningunha carreira, mais xa podes comezar a quentar pra participar.

Recoiro!Queres máis? Estás insatisfeito? Antes dos 3 meses:O sangue xa che circula coma unha enxurrada polo corpo, e cando o sangue ferve ...

Como? Aínda así, atréveste a pedir máis, afoutado! Caracha! Despois dos 3 meses: Mingua moito a tose e o afogo. Xa non cansas nin pra ir mercar A NOSA TERRA. Póste de bon ver. Se falta algún xogador de petanca, ofréceste voluntario, e se hai que saír por pernas, liscas a fume de carozo.

Máis? Ríndome! Quero morrer!. Porque non o deixaches antes, malpocado! Aos 10 anos: NON padeces cancro de: boca, larinxe, esófago, estómago, pulmón, bronquios, vexiga, ril, e páncreas.Nada máis un arrefriado, se botas a soneca sen taparte ben. Non morres. Os médicos van ao paro. Os herdeiros están desacougados, paganche unha viaxe a Irak. Soamente nos queda confiar no blindado empalagoso Gayoso, namentres, eu voume pra San Andrés de Teixido.

Nótula: Xornal.com 04/03/2007

Historia da Lingua Galega

Proveño do latín e teño un irmán xemelgo o portugués e outros irmáns como o catalán, o castelán, o francés, o italiano, o romanche, etc.

En mín está sintetizada toda a historia e a personalidade do pobo galego.

Vin ao mundo no século IX na Gallaecia.Durante séculos houbo a Gallaecia cristiá e a Hispania árabe. Todos os reis de Galiza que era o centro de poder, Asturias e León se titulaban reis de Gallaecia e o galego íase diferenciando do latín. Moitos reis foron galegofalantes Ramiro I, Afonso II, Ramiro II, Afonso V, García, Afonso VI a quen a crónica castelá narra na morte do seu fillo en Toledo "Ai meu fillo! ai meu fillo! alegría do meu corazón e lume dos meus ollos, solaz da miña vellez!.

No ano 1139 Afonso Henriques é nomeado rei de Portugal e o galego que se falaba do Douro arriba pasa a chamarse Portugués, alén do Miño.

No século XII, a era Compostelá, Galiza ten un gran esplendor e a xente utiliza o galego na fala, mentres que na escrita traballaban co latín.

Dende o século IX até o século XII, a xente fala galego, mais non o utiliza na escrita. Nos séculos XIII, XIV e XV tamén se converte en lingua escrita brillante. Nesta época tan só os clérigos estaban alfabetizados. No século XIII, o galego e xa lingua dunha excelente literatura.

Polo ano 1200 aparece o documento literario máis antigo dos coñecidos hoxe, é a cantiga satírica Ora faz ost´o senhor de Navarra de Joam Soares de Paiva. Aparecen tamén nesta época, os primeiros documentos en galego de compravenda, testamentos, doazóns etc., mais tamén as primeiras cantigas da escola trobadoresca galego-portuguesa.

Desde moi cedo pasará tamén a ser a lingua escrita oficial de Portugal, no século XIII con D.Dinis. O francés non foi oficial até o século XVI, e o italiano até o século XIX.

Pasei pola esplendorosa época trobadoresca (1200-1350) da escola lírica galego-portugusa, coas espléndidas cantigas de amor, de amigo e de escarnio e maldicer, así como as cantigas de Santa María de Afonso X O Sabio e outros textos en prosa, chegando ao máximo nivel de perfección, sendo a lingua lírica de todos os reinos cristiáns (agás Cataluña), dan fe diso trobadores como o aragonés Martín Moxa ou Afonso X (1252-1284).

A este feito contribuíu o grande poder político que aínda tiña Galiza, pois tiña a mesma identidade política con Portugal.

A etapa postrobadoresca (1350-1500) perde certo esplendor ao substituír a escola lírica galego-portguesa pola galego-castelá.

Galiza comenza o seu declive económico ao se integrar na coroa de Castela, sendo substituído Santiago por Toledo por Fernando III (1230-1252), e Portugal consolídase como nazón independente. Ademais substitúese a nobreza galega pola castelá ao perder Pedro I a guerra civil con Henrique de Trastámara (1366-87), sen esquecer as guerras Irmandiñas (1466-69), que impediron a consolidación dunha burguesía propia. Aínda así fun unha lingua normalizada na Galiza, até o fin da Idade Media como o foron o catalán ou o castelán.
A partir de mediados do século XIII aparecín tamén na prosa literaria, substituín o latín como "lingua oficial" nos textos escritos, tanto de carácter documental como literario, privados ou públicos.

A finais do século XV (1479-83) coa vitoria de Isabel a Católica castiga brutalmente a Galiza:
Substitúe a nobreza, clero e Administración por xente de Castela.

Impón o sistema castelán de pesas e medidas.

Prohibe ligas, confederacións, confrarías, reunións numerosas en vodas, enterros ou bautizos.

Os escribáns públicos galegos han de mudar os seus formularios polos casteláns e sometelos o "Real Consejo" en Toledo.

Prodúcese así a diglosia, mentres a aristocracia foránea usaba o castelán, a poboación falaba galego, que pasou a ser lingua dominada o mesmo que politicamente. A nobreza media e baixa vaise castelanizando dende o século XVI ao XVIII. Son os "séculos escuros", que pechan 700 anos de normalidade lingüística, por outros de substitución lingüística.

Nestes "séculos escuros" hai 3 sectores sociais: un reducido grupo monolingüe en castelán que ocupa o cumio do poder plítico-relixioso), un grupo autóctono bilingüe, e unha maioría en galego. Os do primeiro grupo, os poderosos, acentúan o sometemento político, cultural e lingüístico de Galiza, en destaque a través da Igrexa. Nos 3 séculos houbo en Galiza 152 bispos de fóra e só 15 galegos. Os mosteiros pasaron a depender de Castela e o ensino empregouse o castelán e o latín, mais non o galego que era a lingua exclusiva da poboación. Así inculcan nos galegos un complexo de autoodio, aínda que non faltaron voces na defensa da lingua e da dignidade do pobo galego.

Dende a metade do século XVIII, os ilustrados (Feixoo, Sarmiento ou Sobreira) reivindican a lingua do país e a identidade de Galiza, sendo a lingua o signo de identificación colectiva dos galegos.

No século XIX reucupera a categoría de lingua escrita nacional de Galiza, cunha brillantez fóra do común, grazas a 3 figuras do Renacemento literario galego: Rosalía, Curros e Pondal. É o século do Rexurdimento do galeguismo na recuperación da lingua, da literatura, da cultura e da dignidade galegas.

O triunfo do liberalismo na política española, comenza un proceso de centralización e uniformización, así no ano 1833 (Javier de Burgos) consúmase a división do reino de Galiza nas catro provincias actuais coa perda de territorio para o país (zonas do Navia, do Bierzo e As Portelas) e a súa desaparición formal como unidade.

A lei Moyano impuxo o ensino obrigatorio en castelán, proscribindo o uso de calquera outra lingua con severos castigos para os mestres (1902).

A conciencia galeguista fai medrar a lingua. De 1808-1840 aparecen as primeiras manifestacións do diferencialismo e singularidade de Galiza.
Na segunda etapa até 1863 (Cantares gallegos de Rosalía), nace o primeiro movemento político galeguista, progresista e defensa da unidade política de Galiza, con dereito ao autogoberno (Antolín Faraldo, Francisco Añón, Alberte Camino, Neira de Mosquera ....)e moitos mozos universitarios ao que puxeron fin os fusilamentos de Carral.

O terceiro período iniciase en 1863 coa publicación de Cantares gallegos de Rosalía e chega o fin do século. Convertese nunha lingua dunha obra de calidade literaria que inaugura o Rexurdimento da nosa literatura (Rosalía, Curros,Pondal), xunto con poetas, narradores e ensaístas. Politicamente e o Rexionalismo con Manuel Murguía e Alfredo Brañas que defenden a lingua e a personalidade histórica diferenciada de Galiza.

Aparecen as primeiras gramáticas de Francisco Miras, Saco Arce, Cuveiro Piñol, Valladares; e diccionarios galego-castelans.

No século XX, hai un avance cualitativo ao xornalismo, ciencia, actos públicos etc. Pásase do Rexionalismo ao Nacionalismo.

Nacen as Irmandades da Fala 1916 (Villar Ponte, Castelao, Risco, Lousada, Diéguez ou Cabanillas) e dotanse dun medio xornalístico decenal en galego A Nosa Terra, para superar o complexo de inferioridade dos falantes. Crean editoriais, e a Revista Nós que da nome a brillante Xeración Nós (Otero Pedrayo, Cuevillas, Risco, Castelao). Esta Xeración modernizou a cultura galega, lingua de prosa, con traballos, ademais de literatura, de historia, filosofía, socioloxía etc. Descubriron que a maneira de seren europeos e universais era seren plenamente galegos.

Herdeiros da Xeración Nós foron (Carballo Calero, Bouza Brey, Martín López, Xaquín Lorenzo, Fraguas que fundaron en 1923 o Seminario de Estudos Galegos que desenvolveu unha intensa e fructífera actividade investigadora e divulgadora das Ciencias.

Este movemento galeguista e nacionalista aglutínase no Partido Galeguista na República (1931) que lle da rango de cooficialidade ao galego e obrigatoriedade no ensino.

Dende 1936, a dictadura de Franco reprime coa máxima virulencia todas as linguas do Estado español, que non eran o castelán, destruíndo todo o esforzo anterior (institucións, revistas, editoriais) e fusilando aos seus defensores (Alexandre Bóveda, Anxel Casal, Xaime Quintanilla). A cultura trasládase ao ensino americano, Buenos Aires con Castelao e outros desenvolveron unha intensa actividade cultural.

Na Galiza a lingua convértese en clandestina de uso familiar.
En 1951 aproveitando a apertura imposta pola política internacional créase a editorial Galaxia e nos anos 60 Asociacións Culturais que dinamizan a cultura.

Aparecen escritores como Iglesia Alvariño, Alvaro Cunqueiro, Eduardo Blanco Amor, Carballo Calero, Neira Vilas ou Celso emilio Ferrreiro que dan categoría de lingua literaria de relevancia.

O uso do galego é un símbolo de resistencia ao réxime e cantautores e poetas fixéronse adaís da sua defensa.

A Real Academia Galega creada en 1906 (O Institut d´Estudis Catalans no 1907 e Euskaltzandía no 1919), institúe o 17 de Maio como o Día das Letras Galegas, mais continúa a perder falantes e aumenta o seu desprestixio social.

Dende 1983 por unha sentenza do Tribunal Constitucional dalle unha "cooficialidade subalterna" xa que hai a obriga de coñecer a lingua do Estado, mais non a galega.

Nesta etapa avanzouse na investigación sobre a lingua, e edítanse máis libros por editoriais comprometidas coa cultura galega (Laiovento, A Nosa Terra, Edicións do Cumio, Ir Indo, Bahía, Espiral Maior etc) a máis da Galaxia, Edicións do Castro e Xerais.

Mais as leis de Normalización Lingüística non se cumpren e o número de falantes descende escandalosamente nas derradeiras décadas sobre todo entre a poboación máis nova, precisamente a única de toda a historia de Galiza, escolarizada en galego.

Normalizar o galego é implantalo como idioma de uso normal e xeral en todos os ámbitos da vida, como acontece co resto das linguas que son normais no seu territorio.

Resumo: Hª da Lingua Galega d´A NOSA TERRA deX.R.Freixeiro Mato e máis autores.

Nótula:Publicada pola Agrupación Amigos da Gaita "Toxos e Xestas" co gallo do seu XXX aniversario.

BO NADAL E BO ANINOVO

BO NADAL E BO ANINOVO, para os que escriben; para os que len; para os que son moderadamente felices; para os que nalgún intre non o son,

Que pena siente el alma
cuando la suerte impía
se opone a los deseos
que anhela el corazón.
Popular chilena.

Para os da ribeira que valen por vinte e seis da montaña,

Érase de un marinero
que hizo un jardín junto al mar,
y se metió a jardinero.
Estaba el jardín en flor,
y el marinero se fue
por esos mares de Dios.
Machado/Serrat

Para os da montaña que devecen por ver as sereas nadar,

Tempo de vela-lo lume,
tempo do lume velar,
neva no alto da serra
neva no fondo do val.
Retrouso:
De aldea en aldea,
van os Reis xa cantar.
María lava os cueiros
no espello dun regueiro
e non vei a súa cara
que só vei a do seu neno.
Uxío Novoneira/ Maite Dono nos Reis do Courel.

Para todos,

Gracias a la vida
que me ha dado tanto.
Me ha dado la risa
y me ha dado el llanto,
Así yo distingo
dicha de quebranto,
Las dos materias
que forman mi canto,
Y el canto de ustedes
que es el mismo canto,
Y el canto de todos
que es mi propio canto.
Violeta Parra
http://es.youtube.com/watch?v=UW3IgDs-NnA

REBAIXAS (2x1) na Lingua Galega

O Corte Inglés, os pastores con pucha e mantelo dos Ancares, a Comunidade de bardos "O galego a 1ª" e maila Fundación "Tía Redosinda"de Prebello, ofrécenlle REBAIXAS (2x1) na Lingua Galega.
Lévese 2 palabras en galego por 1 en castelán. E os agasallos de balde. Anímese, con folgos! Azos Galiza!

dúas, dous x dos
escaleira, escada(de man) x escalera
sono (durmir), soño(no sono,fantasía) x sueño
marzo, marzal x marzo
derradeiro (pechacancelas),último (posterior) x último
encol de (en contacto), sobre x sobre
quecer (entrar en calor), quentar x calentar
serea (muller/peixe),sirena (ambulancia) x sirena
Xulio (nome), Xullo (mes) x Julio
triunfo (vitoria), trunfo (baralla) x triunfo
xeral (habitual), xeneral(exército) x general
decote, sempre x siempre
encetar (cortar1º anaco), empezar x empezar
dedo (man), deda (pé) x dedo
seo (peito), seno (triángulo) x seno
pechar-ado, fechar-ado x cerrar-ado
espertar, acordar x despertar
xogar, estoucar x jugar
xota(danza), iota (letra) x jota
funil, embude x embudo
callos(xantar), calos(durezas na pel) x callos
resorte (espiral), peirao (embarcadoiro) x muelle
segredo (sust./de Estado), secreto (adx. /oculto) x secreto
saudade,señardade x añoranza
fuches a aula? fun, non fun x sí,no
Galiza,Galicia x Noroeste
once,11 x ENCE

AGASALLOS:
Filloas x ?
freixons x ?
non si? x ?
non é? x?

Mais tía, ti toleas?, se fas tantos agasallos na Fundación, irmos ter de pedir esmola na rúa, aínda do Generalísimo. Mira sobriño, nesta vida non todo che son cartos!. Tamén temos unha alma hexemónica galega.
Non podo con ela! Sempre ten o as para o tres.

Eu só, denunciei a Mahoma. Róncalle o nabo!

Pois sí, o moi tarambaina e zoinamoina de alcume Miguel Mahoma Mohame Laoreha, chamárame no quinteiro aprendiz de centralista, manda carallo! soamente por dicirlle que ían capalo os da Cope, e iso doeume, proeume, mais non me puiden rañar, e pra que escarmentara, denuncieino no xulgado da Fonsagrada, eu só. Róncalle o nabo!.

A xuíza coa toga negra ordenou: póngase en pié el acusador.
Eu xa o estaba e quixen sacala do seu embarazoso lance, polo que respondín “é que estou pasando unha fochanca”.
Hábleme cristiano! Retrucou ela.
Sonlle algo ateo, argumentei sen cagarme en ningundios.
No hay porcentajes en el ateismo. O se es el cien por ciento, o el mil por mil, o no se es.
Pois iso, póñalle mil e virándome pro público coas man detrás das orellas, dixen: non ouzo os aplausos!, que nese intre atronaron a sala.
Guarden silencio! O desalojo la sala, la vila y la polavila, mandou a desluada xuiza cunha mirada escintilante e unha dentadura branca sen carie ningunha.
Tíñavos xenio! Eh!.

Póngase en pié el acusado.
Miguel Mahoma comezou a erguerse, e déronos a unha, as dúas e as tres, até que un croque con gran estrépito, indicou que chegara ao teito. Comezou a caerlle o sangue, e o xiz do sobrado, e a louza de libros de duralex es lex, o balbordo non se podía parar. Namentres uns choraban, outros berraban e os demais rían. Que enredo, que liorta, que bulla, que barullo, que alboroto, que estrondo!. Aquilo foi “a mundial”.
As-salämu aleikum!, ouviuse xa polo solpor.
Hábleme cristiano! tornou a dicir a desluada xuíza.
Wa aleikum as-saläm!,
respondeu Miguel Mahoma Mohame Laoreha.
Ben, perante a imposibilidade de comprender as vosas linguas , a xuiza ordena que vos amañedes e amañeis tamén a estrada da Fonsagrada a Navia, pois de Navia a Rao xa a arranxan os que están a xogar a baralla no Concello, nun outono distos, dixo a secretaria do xulgado, namentres a xuíza, sen perder o xuizo, asinaba a sentenza dun xeito xuizoso.

Acordei do meu sono, no escano da Praza de Navia, co son do seu reloxo, marcando as once en Canarias.
O choromiqueiro axente da policía local, Chorimas do Toxo, fitou pra min e non calou “Sr. Esmoleiro, quere que o leve a súa casa”. Ouza Señor Axente, entre señores con señorío, a miña casa é a lingua debaixo do ceo.

Sexta feira, 2 de xuño do 2006 en Prebello.

"ISTO, CON FRANCO NON PASABA"

Carlos Alberte fitou pro reloxo da Praza. Nin eran as once, nin o AVE de Lisboa chegara aínda.

Non se sabe ben, se por ser Navia de Suarna dupla baixa, ou porque o desxeo fixera subir o nivel do mar, o certo é que agora coa Ría, era unha puxante vila comercial.

O peirao era un continuo rebulicio. Ollando a bandeira do transatlántico “España vaivén", Don Mariano Rajoygualda explicáballe a Don José Aznar, que aquela era a bandeira da Mariña, como se el non o soubera xa.

Francisco Alvares Uncasco, despois de votar que non ao divorcio, tentaba casar por sétima vez, facéndolle as beiras a outra dama “señorita, busco relación con fines serios”.¡No me río nunca!.

María da Cope laiábase aqueixada polo terríbel comechón do pus, quedara soa; os fillos foran polo mundo. Casara co Pepe e o seu home sempre lles dixera que, no caso de que se repartiran ou repartisen comisións legais ou ilegais, que as colleran ou collesen non fora o caso, que se perderan ou perdesen. Así o fixeran ou fixesen e agora coa mesma man lixeira, batían contra o peito, estaban máis preto de Deus ca dela.

Carlos Alberte fitou pro reloxo da Praza. Eran as once, e o AVE de Lisboa non chegara aínda.

San Galochín de Grandela nin era santo nin moraba nela. De pequeno fixéralle a cambadela a un neno e aínda Deus non lle perdoara. El tampouco se arrepentira, pois o ar marcial daquel neno, non sei o porqué, non lle gustaba. Argallara unha candidatura pras eleccións e fora escollido pra Concellaría de Bebercio. Para promover a Bisbarra, convidaba sempre a mollar a palabra con viño turbio no bar P3,1416, e polas tardes no peirao, collido da man con Françoise Hardy entoaban "Allons enfants de la patrie, le jour de gloire est arrivé..." pois a revolta xa non podía esperar moito. Polo abrente nada mais cantaba el “Ne me quitte pas” “Ne me quitte pas”.

Pola mañá cando os galos cantan,e os mariñeiros van pro mar, no salón do Concello, Antón Antunes traducíalle, do chinés mandarín ao galego, ao novo alcalde Gomes Ría, pois aqueles, querían facer unha base de submarinos nas Veigas. Fóra, os ecoloxistas de Marcos Saraiva de Carvalho, opoñíanse cun berro seco “do río non se ría, SeñorRía”, e remataban a media mañá cantando Grândola, Vila morena, o povo é quem máis ordena. Tanto subiran de ton no canto, que escapóuselles un galo, e foi con el, como parvearon, mantendo así a tradicional laicidade dos Ancares, sen necesidade de milagre ningún, nin de pans nin de peixes.

O adestrador Raposo do Mantelo, viña coa equipa de Subcampionar no Campionato de Copas de Feiras. Manaias a eles!, non ganaran polo arbitro, e a afección aplaudíaos con afán na Avenida dos Ancares. Era feliz e toda a Proba o era.

Na fonte rozaran xa, xestas e toxos, silvas e uces, carqueixas e piornos. Agora, un cervus, in fonte bibebat et in aquarum especulum effigiam suem vidit. Miña sogra!, xa se chamaba fonte antes que " fuente", e cando eu bebía nela non me decataba diso.


Carlos Alberte fitou pro reloxo da Praza. Foran as once, e o AVE de Lisboa non chegara aínda.

O Balonga, sempre se metera con Don Iribarne, pois dicía que, lle chamaba así, porque unha vez, aló polo ano 75, ouviralle dicir en directo nunha libraría, que el era o 50 % vasco e 50% español, polo que supuxo que coa porcentaxe restante, enredou coa galeguidade. E foi no seu pasamento na Veiga da Espiña, cando baixaron o seu cadaleito a terra , “LA CALLE ES MIA” tronou o León de Vilalba repóndose da súa catalepsia. Recoiro! O Balonga liscou a correr, a máis non dar, coma unha centella por Muñis arriba, que se moi á présa corría máis de présa chegara e até o Pico de Surcio, non parara. Dende aquela uns din que reloucara por Katia Guerreiro e que as súas bágoas encheran de auga o fiorde de Prebello, tornando maior o mar. Outros din que non baixou do Pico de Surcio e que ollando o fiorde sempre ve unha bandeira, co mesmo azul dos teus ollos, o mesmo azul das súas penas, o mesmo azul do teu ceo, o mesmo azul das súas venas. Os maledicentes contan que é todo unha trola, do Bill O Gatón ese, que isto da informática sonche cousas do demo. O certo, é que non é certo case nada.

As tollemerendas dos prados, viñeran a menos, e agora ouvíase nas cantinas “ISTO, CON FRANCO NON PASABA”.

Pico de Surcio, terza 23 de maio do 2006.



Nótula: Non ten que ver coa realidade, ainda así ofrezo desculpas por adiantado aos que atoparan algo que non o vexan con humor, pois é mellor amañarse, ho!.

O problema trazado na cantina do Barullo de Coro.

A cantina do Barullo en Coro estaba chea, ateigada, de tas en bas, chegara xente de todas as aldeas da rodeada. De Embernallúas, Asar, Meda e Rao, de Faquis, de Becerral, de Aigas, Vilar de Moia e Ventosa tamén, os de Muñis, Tabillón, A Cernada; Castañedo,Pin e Navia non ían ser menos.... Corrérase a voz de que estaría eilí Xosé Díaz o mestre herdeiro dos vellos mestres de tego republicanos, e a súa sona era abonda en toda a contorna.

Lucía Norvega era unha desluada serea, con ollos de acibeche que viñera polo mar dende a Ría de Vigo e subira polas augas do Navia arriba sen encoros, até o río de Rao, por mor de ver os pastores dos Ancares, pois a súa tía Sabela Fervenzas dixéralle que eran xentes de palabra, laicos e moi enxebres coa súa fala e a súa terra. Ao pasar pola Veiga do Muiño en Prebello, debaixo do Chavasqueiro de Dentabrú viu o bidueiro vivo, que deitado a mantenta dende novo, por riba do río, servía de ponte pra facer o seu cruzamento. Era unha mostra do enxeño popular daquelas xentes.
Entrou mainiño no Barullo e os pastores quitáronse as puchas. Era Galiza, a beleza escintilante das sereas coa fortaleza do espírito ceibe dos pastores.

Xan de Xanón, Redosinda Outeiro e Ibrahim Mohamed cearan filloas feitas na filloeira, con viño turbio de Vilar de Neves e cada un pagou 10 euros ou sexa 30 no total. Mais fan saber que aquilo era caro. Xacobe, xeneroso e nada cotroso decátase diso e dille a María Jesús que lles torne 5 euros. Devólvelles esta, un euro a cada un e xa que a división non era moi doada de facer, bota os outros dous na boeta das festas de Santa Mariña; polo que cada un, pagou 9 euros. Entón xorde o problema, se pagaron 9x3=27 euros, máis 2 na boeta 29, onde demo está o outro euro?.

Na noite toldada sen poalla, fíxose o silencio, e nese intre, todos fitaron pra el, e o mestre Xosé Díaz falou e non calou: eiqui hai un problema, e todo problema caracterizado coa propiedade de resolubilidade ten solución. A proba é simple, se o problema resoluble carecese de solución, entón non existiría solución para o problema, co que se soluciona o problema da solución do problema resoluble, resolvendo que un problema resoluble sen solución é insoluble, polo tanto tense de atopar solución ao problema resoluble trazado e aos outros TAMÉN.

Nótula: Publicado no nº 1.226 d´A NOSA TERRA de 8 ao 14 de xuño do 2.006. O dito é verdadeiro de Xosé Díaz.

e chegaron os romanos a Gallaecia

A conquista romana de Galicia foi temperá, xa que por eiquí pasaron as tropas de Décimo Xuño Bruto, que rexeitaron cruzar o río Limia, tamén coñecido como río do esquecemento, por medo a lenda que advertía que quen o cruzase, esquecería a súa patria e a súa vida anterior.
Tivo que ser pois o mesmo Décimos Lotarius o primeiro que fixera o cruzamento do río, e dende a outra beira comezara a chamar aos lexionarios polo seu nome:
-Chalán Cotroso! Oe!, como non me esquezo da túa débeda de denarios e sestercios.
Mal demo te leve, xa vou!.
-Corolos dos Calangros! Non sexas tarambaina e sen máis trécolas cruza o río.
A carabina de Ambrosio!, eu nada mais atraveso se hai papas e leite xirón.
-Manguelo Tarabelo! Adiante que iremos de troula e de entroido cos peliqueiros.
É que como chove moito, enferrúxaseme a espada, alguén ten 3x1 pra limpala?.
Si ho, eiqui hai de todo. Cagoningundiós cruzade! que todo é unha trapallada dos galaicos pra seren ceibes. ADIANTE TRÍSCELE!
E así cruzaron o río sen dexobarse, en formación de falanxe: centurions, decurions, lexionarios, gladiadores e loitadores, coas súas catapultas e onagros pra tirarnos pedras e teas acendidas.

Mais, nos Ancares unha pequena aldea . . .

Galegos SI. Nacionalistas TAMÉN.

Neste modelo de centralismo centralizador e nesta globalización global, nada máis a lingua será o sinal de identidade dos pobos. Tentan rematar con nós, de dous xeitos: acubillando a nosa lingua e minguando a poboación.

Até 1910 Galiza tiña máis poboación ca Cataluña. Hoxe Galiza ten 2,7 millóns e Cataluña 7 millóns, ou sexa o 38%. Madrid era una pobo coma Pinto ou Valdemoro cando Felipe II levou eili a Corte no ano 1561. No censo de 1530 tiña 4.060 habitantes . Hoxe ten 6 millóns de persoas, máis do duplo ca Galiza e acabará por ter media España.
Quizabes é que hai minas de ouro, ou diamantes ou petróleo eili? Ou o que reparte e ben reparte...

O economista Xosé Díaz Díaz (Terra e Tempo) estudou, o sistema de financiamento que nos presentan dun xeito completamente inverso a realidade.
Fáisenos crer que Galiza é subvencionada polo carácter solidario do Estado, cuxos ingresos, non se xeran nela e noutras nacións e rexións, senón que xorden máxicamente no quilómetro cero madrileño e son despois graciosamente repartidos, polo que existimos grazas a tan xeneroso Estado Centralista.

No ano 2003 con datos da Axencia Tributaria Estatal recádase o 47,5% do total en Madrid. Porén o seu Producto Interior Bruto (PIBpm) a prezos correntes foi do 17,4%. Esta notoria anomalía na que a recadación (47,5%) é 2,73 veces superior a producción (17,4%) ten dous motivos: 1) a localización na capital dun elevadísimo aparello administrativo (investimentos, altos salarios das Xefaturas...)cuxo custo os teóricos da solidariedade estatal reparten a escote entre todos os españois, xa que nos beneficia a todos por igual, e 2)a localización eili tamén (que casualidade!) das sedes do 80% das empresas públicas, de servizos ou industriais privadas, que teñen os seus centros productivos, contaminan, fan os encoros,etc. na Galiza, no Aragón ou no resto do Estado.

O informe de Recadación Tributaria indica que nese mesmo ano, o que Galiza entrega ao máxico Estado foron 7.662 M. de €. No entanto, o que o Estado entrega a Galiza foron 5.717 M. de €. (=2.901 cesta territorializada de tributos+2.816 do Fundo de Suficiencia + Sanidade).
Remata así a ficción da solidariedade estatal, que xera os ingresos no quilómetro cero, xa que é ben ao revés e por iso non queren mudar de modelo, deixando que os cidadáns do Estado sigan pagando e Madrid medrando,grazas a súa capitalidade.

Mais, onde se produce o atropelo dun xeito escandaloso é nos Orzamentos de Inversión, considerando Bens de Todos os españois e polo tanto fora dos orzamentos e das contas da Comunidade Autónoma de Madrid: O Princesa Sofía, Cubrimento M—30,Aeroporto de Barajas etc. Nada máis por exemplo o Aeroporto de Barajas cunha dotación de 6.200 millóns de euros é o 63% de TODO o Orzamento anual da Xunta de Galicia . Manda truco!

Galiza non recibiu, nin siquer a porcentaxe que lle pertencía pola súa poboación, xerándose nestos anos, coa colaboración do “Goberno amigo” da Xunta un déficit en infraestructuras, emprego, sanidade, educación e servizos sociais, valorado en 21.000 millóns de euros.

Aínda coa diferenza que hai entre o Psoe e o partido da guerra, do Prestige e da privatización do Patrimonio do Estado, non pode o modelo centralista facer medrar o resto do Estado. Velaí mesmo Guadalajara, Avila, Teruel,etc.

Deste xeito se poñemos o Goberno en Soria, o Parlamento en Jaen e os Tribunais de Xustiza en Lugo, estaríamos a falar tamén de España, non si?, porén, sería moito máis xusta.

Cómpre pois, coller criterio pra saber cales son os nosos, dun xeito organizado ou sentimental, ou non haberá defensa xusta, dos intereses galegos no modelo centralista actual. Emigrar, xa sabemos!. Agora queremos un Pais con futuro.

Tª da confederación de almas. A alma galega

Rodsildre (saxifraga opositifolia)

.

.

.

.

.

.

.

.

Nós, non temos unha única alma, senón unha confederación de almas, e cada certo tempo, hai un eu (alma) hexemónico, que toma as rendas desa confederación.
Arestora, trátase do eu hexemónico galego, que vai cambiar a nosa vida e o noso País.

Medra a alma galega.
Medra Galiza.
Medra ti con ela.

Nótula: Publicado no Xornal.com o 10 de xaneiro do 2006

O PARADOXO DE SIMPSON NA GALIZA

Dende Rao seguindo o curso do río, despois de Meda e Asar, atópase unha viña co seu lagar na chaira de Vilar de Neves.

Xosé Antoñ0 de Balonga o fillo mairazo da Ádega, baixara a feira do 29 na Proba de Navia. Atrás quedaran a regueira do Mouro, Os Bragais, A Granda de Prebello, a regueira de Marciado, Muruás, Extramadoiro,Embernallúas e Rio de Pé. Tiña que vender o viño, pra poder mercar o sal e o azucre e sobre todo, o bolo de pan branco, polo que devecían as súas crianzas, se quería ver o afán nos seus ollos, no canto da Arqueira, onde irían pra velo tornar aló polo lusco fusco.

Das 5 botellas de viño turbio que levara, 4 eran de boas cepas e unha era de videira mala. Das 8 botellas de viño tinto que trouxera, 6 eran boas e dúas riñas.
Na Proba, sabíano todo e calculaban que era mellor mercarlle o viño turbio, pois a probabilidade de que tocase unha botella boa era de 0,80 (=4:5) máis alta, ca na de viño tinto que baixaba a 0,75 (=6:8).

Pacita Lameiro Vilarmondín era unha rapariga xeitosiña,que viñera de Faquis,casar co home que lle fixera as beiras, cando ía mercar galochas ao seu padriño. Non lle gustaba a leria podre, nin se metía en debulladas que lle moían a moucha con dixomedíxomes. Era día de garabullos e lixeira coma unha centella, liscou o riscar o día, polo quello da Calviña abaixo, a fume de carozo, e xa descantiá que estaba na Proba coas súas botellas, sen esnogar, nin dexobarse ren. Manaias a ela!.

Coas présas levara 14 botellas de viño turbio das que 5 eran boas e as outras riñas, polo que a porcentaxe de que che tocara unha boa era de 0,35 (=5:14), mellor tamén ca no viño tinto do que baixara 4 botellas e namais unha era boa, e que era de 0,25 (=1:4).

No solpor do día e co barullo da feira, deciden tornar cedo a Prebello, pra ver a súa fornada de cativos e sen máis trécolas nin requilorios, xuntan as existencias, e ben deitaron do tendeiro Sochaos da Ponte, pra que seguira coa venda delas.

Calquera persoa que non estivera peneque, por andar de gandaina ou vir dunha polavila, sabe que era mellor mercar viño turbio, pois aínda que xuntaran as botellas non mudaba ren, pois non venderan ningunha, e tiña a mellor porcentaxe con ambos os dous.

Xan de Xanón que a todo di que NON, díxoo tamén eiquí: facede as contas, ondia!
Risos e sorrisos, mais, pra darlles na moucha aos teimosos do NON, imos facelas!.
No viño turbio son 5+14=19 botellas no total, e 4+5=9 boas, polo tanto a porcentaxe de boas é 0,47 (=9:19). E no viño tinto son 8+4= 12 botellas entre ambos os dous e 6+1=7 boas, polo que a súa proporción é 0.58 (=7:12).

Nunca tal se vira, en toda a contorna, despois de xuntar as botellas, de súpeto era mellor mercar viño tinto, cunha porcentaxe de 0,58 por enriba do 0,47 do turbio. É o paradoxo de Simpson e non son quen de explicárvolo.

Pois o mesmo está a acontecer na Galiza, cando falas cos homes, son galegos. Cando falas coas mulleres, son galegas. Cando mesturan xuntos os seus votos nas urnas saen maiorías Centralistas. É o paradoxo de Galiza e non son quen de entendelo.

Prebello, antonte do entroido do 2006.

Nótula: Publicado no nº 1.217 d´A Nosa Terra do 30 de marzo do 2006

O efecto Pigmalión na Galiza. Eis Prebello

Aconteceu na aldea celta de Prebello (Os Ancares). Chegaron os norteamericanos (sabicheiros eles) co gallo de examinar a intelixencia dos nenos da escola. Fixéronlles moitos tests e ao remate, sen corrixilos, dixéronlles aos mestres que nas probas feitas:
Xan de Xanón, Rudesinda Outeiro e mailo Ibrahim Mohamed foran os mellores.
Os mestres mudaron o seu comportamento cos tres, coma se en efecto, fose certo, e ao final do curso, Xan de Xanón, Redosinda Outeiro e mailo Ibrahim Mohamed foron os mellores.

Velai, o mesmo efecto, que está a acontecer, agora na Galiza:
Aumenta a natalidade (iso xa estaba feito dirán algúns, si, porén, a xente xa sabía o que ía pasar).
Houbo a mellor colleita de albariños, godellos e ribeiros.
O Celta atuou ao Madrid eili.
O centralismo uniformizador cheira a facotexo.
Bicáronse o sol e a lúa. E moitos máis.
Fanse as beiras, na montaña e na ribeira.
Habemos fadas e xorden estrelas que escintilan cando se pon a lúa.
Chove a gusto de case todos.
Non se mesturan as fabas coas castañas.
Fálase galego a esgalla, o galego a primeira liña gaña.
Temos a lingua espodada e tiramos pola lingua.
E así cadaquén, o mellor de seu, bota fóra.
Hai un País! Hai Futuro!

Nótula: Publicado n´A Nosa Terra nº 1.212 do 23 de febreiro do 2006

EXAME DE GALEGO

A Fundación "Tía Redosinda" fiel no seu cometido e puntual nas súas obrigas, efectúa o exame da conciencia do galego. Apaguen os malditos telefones! e garden silencio!. Alén diso, se os vexo copiar e non lembran o plaxiado, terano de copiar dez veces máis.
PREGUNTAS:
1. Se na China, se fala o chinés, na Galiza o: a) galego. b)spanglish. c)pro que hai que dicir. d) iso non se explicou nas aulas.
2. Nos foros da Galiza, nos xornais, na radio, nas teles, etc. cada quen escribe na lingua que lle peta. Non embargante, consideras que deberíalle petar escribir: a) máis galego ca castelán. b) menos castelán ca galego. c) galego a esgalla. d)o que diga o meu compañeiro.
3.Nunha xuntanza de traballo, de Concelleiros e Conselleiros en cirolas, como farías a distinción: a) os Conselleiros son menos. b) as cirolas dos Concelleiros son de rebaixas. c) se a metade foran tamén Concelleiras, era máis doado xebralos. d)non sei, son todos tan lanzales!.
4.Muiñeira, muiñeira/muiñeira ribeirana/vale máis un da ribeira/ ca vinteseis da montaña. Cantas carballesas cómpre bailar pra manter a equivalencia cunha muiñeira. (Resultado con dous decimais, pódese usar calculadora e máis o comodín da chamada a Carlos Sobera).
5.O pretérito perfecto do verbo ser, é: fun,fuches,foi,fomos,fostes,foron. Cal é o pretérito perfecto do verbo ir?
6. Na seguinte lista hai UN Castelanismo, atópao e rexéitao: padioleiro, colidir, contiñeiro, guiador. sona, chafariz, telenoxo,telelixo,parolador dun faladoiro,comecartos,portelo único,
PASACALLES.
7.Os nosos xiros: 1.Outra vaca no millo. 2.Facer as beiras. 3.Manda carallo!Manda truco! 4.Toca-lo zoco. 5.Dar a roncha. 6.Nin arre nin xo. Lígaos coa letra que lle corresponda: a)Marcharse. b) Gabar a alguén. c)Dar a tabarra. d)Nin fai nin desfai. e)O que nos faltaba. f)Vaites.vaites!.
8.Ordena as seguintes palabras, segundo vaias empregalas nos vindeiros 31 días: Lideiras, señardade, aluguer, perrencha, pinguela, antuca, bisbarra, requintado, xalundes, acenar, fitar, ficar, teimar, aquelar, cabicha, quenda, enveleco, estreloxo, manguelo, delouzar, dexobar, losqueada, mantelo, cotroso, taragoxo, vougo, guedellas, baldragas, recachar, esnogar, aturuxo, (a metade son dos Ancares, O Courel, Chandrexa de Queixa a piques de se esquecer, que mágoa!, manaias ós nosos devanceiros!).
9.A lingua galega pasou pola esplendorosa época trobadoresca (1200-1350) coas espléndidas cantigas de amor, de amigo e de escarnio e maldicer, así como as cantigas de Santa María de Afonso X O Sabio e outros textos en prosa, chegando ao máximo nivel de perfección, sendo a lingua lírica de todos os reinos cristiáns (agás Cataluña), dan fe diso trobadores como o aragonés Martín Moxa ou Afonso X (1252-1284).A este feito contribuíu o grande poder político que aínda tiña Galiza, pois tiña a mesma identidade política con Portugal.
Malia a ser hoxe, esta lírica, xoia da cultura universal e "Patrimonio da Humanidade", non se lle chamou polo seu nome "Lírica galega" Por que?
10.A lingua galega ten máis de 200.000 voces e 350.000 acepcións, son abondas pra falarmos ou parécenche poucas?.
Se les, escoitas e mercas en galego, semanarios, xornais, libros, Dicionarios, Enciclopedias (Ir Indo, Silverio Cañada), discos, filmes etc. cal destas vantaxes terás: a) Pensarmos en galego. b) útiles pra toda a vida, c) serven pra toda a familia. d) melloramos o noso galego sen decatarnos. e) axudas a Galiza. f) libéraste da FLAXELACION diaria dos medios de comunicación centralistas, e das súas sucursais. g) TODAS xuntas polo mesmo prezo.

11. Optativa, (soamente pra mellorar nota). A túa familia é a mellor, as túas amigas e amigos son os mellores, o teu foro é o mellor, a túa lingua, non é a mellor, por que???

Dispoñen dunha tempada pra facer o exame. As notas superiores a 5 sairán publicadas no Diario Oficial de Galiza. Deixen ceibe a súa alma hexemónica galega, e non esquezan ser felices tamén.
Boandanza.
Redosinda.